Gianni – włoski kreator mody, życie i twórczość

Gianni to przede wszystkim Gianni Versace – włoski kreator mody, założyciel domu mody Versace, który zrewolucjonizował świat luksusu i glamouru. Jego nazwisko stało się synonimem odważnego stylu łączącego antyczne inspiracje z nowoczesną zmysłowością, a tragiczna śmierć na schodach własnej willi w Miami uczyniła go legendą. Oto historia życia i twórczości człowieka, który nie wierzył w dobry gust, a stał się jednym z najważniejszych projektantów XX wieku.

Skąd wziął się fenomen Gianniego Versace?

Giovanni Maria Versace przyszedł na świat 2 grudnia 1946 roku w Reggio Calabria, na samym południu Włoch. Otoczenie historycznej Kalabrii, przesiąkniętej śladami starożytnej Grecji, ukształtowało jego późniejsze zamiłowanie do mitologii i sztuki antycznej. Matka Francesca prowadziła zakład krawiecki, a ojciec Antonio handlował węglem, co już od najmłodszych lat dawało chłopcu kontakt z zupełnie różnymi światami – surowej pracowitości i kobiecej elegancji.

Wrażliwy i skryty chłopiec unikał rówieśników, a każdą wolną chwilę spędzał w szwalni matki, gdzie z resztek materiału tworzył ubranka dla lalek. Talent ujawnił się wyjątkowo wcześnie – mając zaledwie 9 lat, zaprojektował swoją pierwszą sukienkę. Już jako czternastolatek zyskał stałą klientkę, którą okazała się żona miejscowego burmistrza, zachwycona jego umiejętnością podkreślania kobiecego piękna. Rozwijający się talent nie poszedł jednak od razu w kierunku mody – przyszły kreator rozpoczął studia architektoniczne, które wprawdzie porzucił, ale na zawsze pozostały one źródłem inspiracji dla form i proporcji w jego projektach.

Jak kształtowała się kariera kreatora z Mediolanu?

Przełomowy moment nastąpił w 1972 roku, kiedy 26-letni Gianni przeniósł się do Mediolanu, który właśnie stawał się nową stolicą światowej mody, przełamując wieloletnią dominację Paryża. Młody projektant szybko trafił w puls zmieniających się gustów, a wspierany przez potężny włoski przemysł tekstylny rozpoczął pracę dla uznanych domów mody, takich jak Genny, Byblos czy Callaghan, tworząc ich pierwsze kolekcje.

28 marca 1978 roku w mediolańskiej Galerii Sztuki Palazzo della Permanente zaprezentował pierwszą sygnowaną własnym nazwiskiem kolekcję dla kobiet. Wydarzenie to uznaje się za oficjalne narodziny marki Versace. Jego znakiem rozpoznawczym stała się głowa Meduzy oraz grecki ornament zwany meandrem, które w połączeniu z krzykliwymi kolorami i obcisłymi krojami tworzyły estetykę niepodobną do niczego, co oferowała ówczesna wyważona moda. W tym samym okresie rozpoczęła się jego słynna rywalizacja z Giorgio Armanim, stanowiąca największy możliwy kontrast stylistyczny.

Armani projektuje dla żony, Versace dla kochanki – to powtarzane przez media zdanie, przypisywane Annie Wintour, znakomicie oddawało różnicę między stonowaną elegancją a wyzywającym przepychem obu kreatorów.

Sam Versace otwarcie deklarował swoją filozofię twórczą, mówiąc bez ogródek: „Nie wierzę w dobry gust”. Jego celem było tworzenie ubrań dla kobiet z biustem i biodrami, w których role płciowe są jasno określone, a zmysłowość spotęgowana do granic możliwości, co szokowało purystów, ale fascynowało klientów na całym świecie.

Era supermodelek i teatr na wybiegu

To właśnie Gianni Versace jest uznawany za prekursora zjawiska supermodelek. W latach 80. i 90. wypromował grupę modelek, które wyniósł do rangi globalnych celebrytek – Naomi Campbell, Cindy Crawford, Claudia Schiffer, Christy Turlington czy Linda Evangelista zawdzięczają mu swój status ikon popkultury. Finał jego pokazu „Freedom ’90”, podczas którego modelki w duecie śpiewały przebój George’a Michaela, przeszedł do historii jako symboliczne otwarcie złotej dekady supermodelek.

Jego pokazy nie przypominały zwykłych prezentacji kolekcji – były to medialne spektakle pełne przepychu i teatralności. Kreator wierzył, że moda ma opowiadać historię, a każda kreacja jest osobnym dramatem. Potrafił łączyć najszlachetniejsze tkaniny z metalowymi elementami i jaskrawymi nadrukami, które później stały się specyficznym znakiem jego własnej marki, a jego butiki urządzano z rozmachem godnym rzymskich świątyń.

Gwiazdy i kostiumy filmowe

Lista osób, które nosiły projekty Versace, jest imponująca. Uwielbiały go księżna Diana, Madonna, Elton John, Sylvester Stallone, Tina Turner i Liz Taylor. Dla Lady Di stworzył kilka kreacji na specjalne okazje, a Elton John został jednym z jego najbliższych przyjaciół. Projektant zajmował się również kostiumografią teatralną i filmową – współpracował z mediolańską La Scalą przy baletach Richarda Straussa i Maurice’a Béjarta, a jego stroje pojawiły się w produkcjach takich jak „Sędzia Dredd”, „Showgirls” czy „Ślicznotki”.

Najbardziej znane projekty przeszły do historii nie tylko mody, ale i kultury masowej. Czarna kreacja z agrafkami, w której Elisabeth Hurley pojawiła się na premierze filmu, stała się symbolem epoki. Równie ikoniczne są winylowa suknia z PVC z 1995 roku czy fioletowa maxi suknia zaprojektowana dla księżnej Diany – każda z nich definiowała estetykę balansującą na granicy kiczu i sztuki wysokiej.

Czym charakteryzował się styl Gianniego Versace?

Estetyka projektanta opierała się na kilku trwałych filarach, które odróżniały go od konkurencji. Najważniejszym z nich była inspiracja sztuką starożytnej Grecji i Rzymu, widoczna nie tylko w logo z głową Meduzy, ale i w sposobie draperii, który podkreślał kobiecą sylwetkę niczym antyczne rzeźby. W przeciwieństwie do minimalistycznych trendów lat 90. Versace proponował estetykę maksymalizmu – złote zdobienia, barokowe ornamenty i wyraziste printy miały dodawać noszącej je osobie potęgi i charyzmy.

Nowością było zastosowanie odważnych materiałów, łączących skórę, lateks i siateczkę z jedwabiem oraz koronką. Taki eklektyzm wcześniej nie występował w haute couture, gdzie dominowała klasyczna elegancja. Drugim filarem była jawna seksualność – obcisłe kroje, głębokie dekolty i prowokacyjne rozcięcia nie miały nic wspólnego ze wstydliwością, a pokazywały pewność siebie. „Chcę kobiet z biustem i pupą” – powtarzał w wywiadach. Dla mężczyzn zarezerwował równie odważne propozycje, wprowadzając do mody męskiej teatralność, żywe barwy i dopasowane sylwetki, które wcześniej były domeną wyłącznie kobiecych kolekcji.

„Nie wierzę w dobry gust” – to prowokacyjne wyznanie kreatora stało się manifestem jego bezczelnego sprzeciwu wobec ustalonych zasad mody. Potrafił on łączyć luksusowy klasycyzm z jawną seksualnością, co oprócz pochwał wzbudzało też wiele krytyki.

W jakich okolicznościach zginął Gianni Versace?

Poranek 15 lipca 1997 roku na zawsze zmienił świat mody. Gianni Versace wyszedł z willi Casa Casuarina przy Ocean Drive w Miami Beach, by kupić poranne gazety. Gdy wracał po schodach do swojej posiadłości, czekał już na niego 27-letni Andrew Phillip Cunanan – seryjny morderca znajdujący się na liście FBI dziesięciu najbardziej poszukiwanych przestępców. Oddał on dwa strzały w głowę projektanta i uciekł z miejsca zbrodni. Śmierć kreatora wstrząsnęła opinią publiczną na równi ze śmiercią księżnej Diany, która nastąpiła zaledwie sześć tygodni później.

Tożsamość sprawcy została szybko ustalona, ale motyw pozostał niejasny. Cunanan miał już na koncie cztery inne morderstwa, a na tropie byłego kochanka i dewelopera Lee Miglina znajdował się pistolet zabrany z domu pierwszej ofiary. Osiem dni po zabójstwie Versace, osaczony przez policję na łodzi mieszkalnej nieopodal Miami, popełnił samobójstwo, strzelając sobie w usta z tej samej broni. Ciało znalazł dozorca, a sprawa została zamknięta, pozostawiając jednak trwałe pytania o prawdziwe przyczyny tragedii.

Teorie spiskowe i mafijny wątek

Natychmiast po śmierci projektanta pojawiło się mnóstwo spekulacji. Najgłośniejsza z nich mówiła o związkach Versace z włoską mafią – na miejscu zbrodni znaleziono martwą białą gołębicę, co według specjalistów od przestępczości zorganizowanej jest typowym sygnałem mafijnych porachunków. Były boss mafii Giuseppe Di Bella potwierdził w swojej książce, że projektant miał poważne długi wobec ‘Ndranghety, a jego śmierć była egzekucją na zlecenie.

Życiowy partner Gianniego, Antonio D’Amico, przez lata milczał, by w 2015 roku przyznać, że wersja o finansowych zobowiązaniach wobec mafii jest prawdziwa. Bulwarowe media rozważały także hipotezę o zemście odrzuconego kochanka, gdyż według niektórych świadków Cunanan miał wcześniej poznać Versace w klubie gejowskim i przez krótki czas utrzymywać z nim intymną relację. Donatella Versace zawsze stanowczo zaprzeczała tej wersji, twierdząc, że jej brat nigdy nie spotkał swojego zabójcy przed feralnym rankiem.

Jak wyglądała rodzina i życie prywatne projektanta?

Gianni Versace był w latach 90. ikoną nie tylko mody, ale i stylu życia. Od 1982 roku aż do śmierci jego życiowym partnerem był model Antonio D’Amico, który zrezygnował z wybiegów, by objąć stanowisko projektanta sportowej linii Versace. Para nie ukrywała swojego związku, co w tamtych czasach wymagało dużej odwagi, i wspólnie prowadziła intensywne życie towarzyskie u boku największych gwiazd epoki. Zamieszkiwali w wartej 30 milionów dolarów rezydencji Casa Casuarina, wybudowanej na wzór willi Krzysztofa Kolumba, gdzie urządzali legendarne przyjęcia.

Szczególna więź łączyła go z młodszą o 9 lat siostrą Donatellą, która była jego muzą, pierwszym krytykiem i powiernicą. Mówił o niej: „Gdybym kiedyś miał wziąć ślub z kobietą, to tylko z taką jak ona”. To Gianni wymyślił jej charakterystyczny image z rozjaśnionymi włosami, wzorowany na włoskiej piosenkarce Patty Pravo. Starszy brat Santo pełnił rolę dyrektora finansowego, tworząc razem z rodzeństwem prawdziwie rodzinne imperium – jedną z najpotężniejszych firm w świecie mody lat 90.

W życiu kreatora nie brakowało też tragicznych kart. W dzieciństwie przeżył śmierć dwunastoletniej siostry Tiny, która zmarła z powodu źle leczonego zakażenia tężcem. On sam krótko przed śmiercią wygrał walkę z chorobą nowotworową. Otoczony luksusem, w ostatnich tygodniach życia był wyjątkowo posępny i mówił znajomym, że czuje się śledzony, co po latach nabrało złowieszczego wydźwięku w kontekście mafijnych teorii.

Co stało się z modowym imperium po śmierci Gianniego?

Na mocy testamentu projektanta 50% udziałów w domu mody Versace otrzymała jego siostrzenica, jedenastoletnia wówczas Allegra, córka Donatelli i modela Paula Becka. Dziewczynka, którą Gianni nazywał „małą księżniczką”, przejęła tym samym majątek wart około pół miliarda dolarów, choć na przejęcie kontroli musiała poczekać do osiągnięcia pełnoletności. Dla uwielbianej przez wuja Allegry jego śmierć okazała się tak traumatycznym przeżyciem, że popadła w anoreksję – w 2007 roku, ważąc zaledwie 32 kilogramy, trafiła na leczenie do nowojorskiej kliniki.

Antonio D’Amico otrzymał zapis w wysokości kilku milionów dolarów oraz dożywotnią comiesięczną rentę wynoszącą 26 tysięcy euro. Testament przyznawał mu również prawo do zamieszkania w posiadłości nad jeziorem Como, jednak Donatella, która nigdy nie darzyła go sympatią, zdołała podważyć ten punkt. Sama willa Casa Casuarina w Miami po śmierci projektanta trafiła na sprzedaż. Początkowo wyceniono ją na 125 milionów dolarów, ale ostatecznie, po serii obniżek, na aukcji w 2013 roku nowy właściciel Joe Nakash zapłacił za nią 41,5 miliona dolarów.

Na czele domu mody stanęła Donatella Versace jako dyrektor kreatywna. Początki były niezwykle trudne – krytycy nie pozostawili na niej suchej nitki, porównując jej kolekcje do wizjonerskich dzieł brata. Problemy osobiste, w tym uzależnienie od narkotyków i nieudane operacje plastyczne, dodatkowo komplikowały sytuację. Jednak z czasem siostra Gianniego udowodniła swoją wartość, stając się nie tylko kontynuatorką dziedzictwa, ale i ikoną feminizmu w branży, która z determinacją odbudowała pozycję marki na rynku luksusowej mody.

Dziedzictwo utrwalone w kulturze

Postać Gianniego Versace na stałe weszła do popkultury. W 2018 roku stacja FX wyprodukowała serial „The Assassination of Gianni Versace: American Crime Story”, w którym w głównego bohatera wcielił się Édgar Ramírez, Donatellę zagrała Penélope Cruz, a w postać zabójcy – Darren Criss, nagrodzony za tę rolę Złotym Globem. Wcześniej, bo już w 1998 roku, Menahem Golan nakręcił dramat kryminalny „Śmierć Gianniego Versace” z Franco Nero, a w 2019 roku pojawił się film dokumentalny „Seeing Beauty: Gianni Versace’s Miami Beach Palazzo”.

Sam Elton John zadedykował zamordowanemu przyjacielowi wydany w 1997 roku album „The Big Picture”. Prochy Gianniego spoczęły na cmentarzu w Moltrasio nad malowniczym jeziorem Como, gdzie fani mody do dziś składają hołd człowiekowi, który zmienił oblicze haute couture. Jego filozofia łączenia odważnego glamouru z nieprzemijającą elegancją wciąż inspiruje kolejne pokolenia projektantów na całym świecie.